Lustracja dymów powiatu grodzieńskiego z 1789 roku

Opracował: Piotr Paweł Cypla

Lustracja dymów z 1789 roku, a dokładnie Lustracja Dymów  w Ziemskich Dobrach
i Stołowych J.K.Mci Ekonomicznych w Powiecie Grodzieńskim znajdujących   się oraz ludności obiey Płci w tychże Dobrach przez Komissarzów Konstytucją 1789 Roku uczyniona
, była swoistego rodzaju pierwszym spisem ludności na ziemiach polskich. Przeprowadzona została z inicjatywy Fryderyka Józefa Moszyńskiego (1737-1818) – sekretarza wielkiego litewskiego, na podstawie Konstytucji z 22 czerwca 1789 roku uchwalonej przez Sejm Czteroletni (1788–1792). Lustracja, ze względu na swój charakter, nie objęła stanów uprzywilejowanych, tj. szlachty i duchowieństwa. Wyniki lustracji miały posłużyć do powzięcia uchwały w sprawie podatku przeznaczonego na pokrycie kosztów utrzymania stałej stutysięcznej armii.

Ułożona została według istniejących wówczas parafii, kluczy, folwarków i leśnictw Ekonomii Grodzieńskiej oraz starostw powiatu grodzieńskiego. W tym miejscu należy dodać, że parafia stosowana była, jako jednostka administracyjna. Formularze lustracyjne podzielone były na trzy zasadnicze części:

  • Dymy,
  • Nazwiska Dóbr z wyrazem Miast, Dworów i Wsiów,
  • Ludność.

Część opisująca Dymy podzielona była na pięć rubryk:

  • w Miastach i Miasteczkach (z podziałem na: klasztory, pałace, kamienice, dworki, wiezdne czyli karczmy, prywatne, gruntowe, ogrodowe, chałupniki),
  • Dworne Fundusze: Dóbr i Folwarków oznaczaiące,
  • we Wsiach (z podziałem na: gruntowe, ogrodowe, chałupniki),
  • Komput Dymów.

Część opisująca Ludność podzielona była na pięć rubryk stanowiących przedziały wiekowe z podziałem na płeć (męska i niewieścia) oraz rubrykę podsumowywującą – Komput Ludności oboiey Płci. Zastosowano następujące przedziały wiekowe,
w których wpisywano dane liczbowo:

  • od Roku 1 do Lat 16,
  • od Lat 16 do 30,
  • od Lat 30 do 45,
  • od Lat 45 do 60,
  • od Lat 60 Starzy.

Występowały cztery zasadnicze formularze dotyczące:

  • Lustracyi Dymów w Ziemskich Dobrach i Stołowych J.K. Mci Ekonomicznych
    w Powiecie Grodzieńskim znayduiących się oraz Ludności oboiey Płci w tychże Dobrach,
  • Lustracyi Dymów w Dobrach Duchownych w Powiecie Grodzieńskim znayduiących się oraz Ludności oboiey Płci w tychże Dobrach,
  • Lustracyi Dymów w Dobrach Duchownych w Funduszu Wigierskim X.X. Kamedułów znayduiących się oraz Ludności oboiey Płci w tychże Dobrach,
  • Lustracyi Dymów w Starostwach, czyli Królewszczyznach w Powiecie Grodzieńskim znayduiących się oraz Ludności oboiey Płci w tychże Dobrach.

Cała lustracja Powiatu Grodzieńskiego została dwustronnie zapisana na 117 kartach, przy zastosowaniu numeracji dwustronnej – na awersie numer strony, a na rewersie ten sam numer z dodatkiem rosyjskiego skrótu об (оборот), inaczej verte (obrócona strona). Dokument zakończony został 31 XII 1789 roku i podpisany własnoręcznie przez Komisarzy Powiatu Grodzieńskiego:

  • Ignacego Ihnatowicza – Chorążego Powiatu Grodzieńskiego, Komisarza Prezydującego,
  • Tadeusza Alexandrowicza – Sędziego Ziemskiego Powiatu Grodzieńskiego, Komisarza Powiatowego,
  • Tadeusza Butowt Andrzejkowicza – Sędziego Grodzkiego Grodzieńskiego,
  • Tadeusza Wolmera – Łowczego Powiatu Grodzieńskiego,
  • Hipolita Wołkowickiego – Strażnika Powiatu Grodzieńskiego,
  • Andrzeja Eysymontta – Cześnika Powiatu Grodzieńskiego,
  • Józefa Siezieniewskiego – Rotmistrza i Komisarza Powiatu Grodzieńskiego,
  • Jana Obuchowicza – Rotmistrza i Komisarza Powiatu Grodzieńskiego.

Po zakończeniu Lustracji w dokumencie dodano jeszcze kilku notatek dotyczących wyjaśnień składanych przez niektórych przedstawicieli braci szlacheckiej powiatu grodzieńskiego – dopiski datowane na 29 III, 10 IV, 14 IV, 16 IV i 21 IV 1790 roku. Pod nimi widniały także podpisy jeszcze innych Komisarzy:

  • Marcina Daszkiewicza – Skarbnika i Komisarza Prezydującego Powiatu Grodzieńskiego,
  • Anzelma Eysymontta – Komisarza Cywilno-Wojskowego, Regenta,
  • Józefa Dziekońskiego – Komisarza Powiatu Grodzieńskiego,
  • Michała Pentelskiego – Deputata i Komisarza Powiatu Grodzieńskiego,
  • Józefa Kamieńskiego – Komisarza Cywilno-Wojskowego.

Oryginał lustracji przechowywany jest w Litewskim Państwowym Archiwum Historycznym w Wilnie – fond SA11 op. 1 dzieło 1332 (4056).

Poniżej pełne wyszczególnienie treści lustracji z podaniem oryginalnej numeracji stron:[1]

Wyszczególnienie

Strona

DOBRA ZIEMSKIE I STOŁOWE

Miasto JKMości Grodno 1
Latus Dymów y Ludności w Mieście Grodnie Chrzescianskiey z Żydowską znayduiącey się Między tą Ludnością 2
Dystynkcya Kunsztarzów Rzemieślników z Ludności Chrześciańskiey 3
Tabella Ludności Głów Żydowskich obojga Płci w Mieście JKMości Grodnie znayduiących się z wyrażeniem każdego Kunsztu y Ubogich w Roku 1789 sporządzona y do Komissyi Podatkowey P-tu Grodzienskiego oddana, wespół z Żydami Ziemiańskimi 4
Summaryusz ogólny Głów Żydowskich obiey Płci w Mieście JKMości Grodnie znayduiących się 5v
Parafia grodzieńska 6
Wsie do Miasta JKMości należące 8
Parafia Jezierska 9
Parafia Kwasowska 16v
Parafia Teolińska 18
Parafia Hoska 19
Parafia Eysymontowska 20
Parafia Indurska 29
Parafia Kuźnicka 30v
Parafia Sokólska 32
Parafia Wołpiańska 33
Parafia Replańska 33v
Parafia Odelska 34
Parafia Kryńska 42
Parafia Łunieńska 48
Parafia Sokolańska 50
Parafia Chodorowska 50
Parafia Dombrowska 50
Parafia Mostowska 50v
Parafia Filipowska 50v
Parafia Kamiońska 51
Parafia Brzostowicka 58v
Parafia Jałowska 61
Parafia Choroska 62
Parafia Bakałarzewska 62v
Parafia Przerolska 63
Parafia Puńska 66
Parafia Kopciowska 66
Parafia Sejneńska 66v
Summaryusz ogólny Dymów y Ludności w Dobrach Ziemskich znayduiących się Paraffiami dislinctim wyciągniony 67

EKONOMIA GRODZIEŃSKA

Dwór Horodnica 74
Juryzdyki Ekonomiczne 74
Klucz Janowski 74
Klucz Kupliski 74v
Klucz Połomiński 74v
Klucz Grodzieński 75
Klucz Dubasiewski 75v
Folwark Kiersnowski 75v
Klucz Ostrowiecki 76
Klucz Kumialski 76v
Folwark Kupowała 76v
Folwark Białystoczek 76v
Klucz Czerloński 77
Wsie Nowokulturne Guberni Janowskiej 77
Klucz Kalnieński 77v
Klucz Kamieński 77v
Folwark Jastrzembney 77v
Klucz Lipski 78
Klucz Perstuński 78
Klucz Łabnieński 78v
Folwark Rohacze 78v
Klucz Nowodworski 78v
Klucz Dubaśnieński 79
Klucz Harasimowski 79
Folwark Zaścianek 79
Folwark Reszkowce 79
Folwark Romanowka 79v
Folwark Szostaki 79v
Klucz Suchodoliński 79v
Klucz Sokólski 80
Klucz Dubnicki 80
Klucz kuźnicki 80v
Klucz Jeleniegurski 80v
Klucz Sucheniecki 81
Klucz Nowowolski 81v
Klucz Pohamcki 81v
Folwark Zwierzany 82
Folwark Podlipki 82
Folwark Rodziewicze 82
Folwark Łaźnisk 82
Klucz Kryński 82v
Klucz Ostrowski 82v
Klucz Odelski 83
Klucz Stoykowski 83
Klucz Dubowski 83v
Klucz Kamionkowski 83v
Folwark Jacygle 84
Folwark Leszczany 84
Klucz Kwasowski 84
Klucz Łonieński 84v
Klucz Mostowski 85
Klucz Borysowski 85v
Klucz Długopolski 85v
Klucz Kraśnicki 86
Klucz Augustowski 86v
Klucz Nowosielski 87
Klucz Jezierski 87
Klucz Skołubowski 87v
Klucz Kotrzański 88
Klucz Skidelski 88v
Klucz Kowszowski 88v
Folwark Migowo 89
Folwark Zarzyca 89
Klucz Wiercieliski 89
Klucz Stanisławowski 89
Leśnictwo Kotrzańskie 89v
Leśnictwo Bobrańskie 90v
Leśnictwo Olitskie 92
Rekapitulacya Kluczów, Folwarków y Leśnictw z Powyższych Lotusów zebrana 93
Summa Pierwsza Dymów y Ludności w Kluczach y Folwarkach Ekonomy Grodzienskiey 94v
Pod Donataryuszami y za Kontraktami Dożywotniemi na Gruntach Ekonomiey Osiadłemi 95v
Summa Druga Dymów y Ludności Pod Donataryuszami na Gruntach Ekonomicznych Osiadłość maiącemi 97
Dymy y Ludność Nowokolonistów w Puszczach Szczuberskey, a kwaterze Przełomskiey Przez się iuż zasiedlonych, którzy iednak dotąd w Inwentarz Ekonomiczny niewchodzą 97v
Summa trzecia Dymów y Ludności Pod Nowokolonistami w Puszczy Szczeberskiey na Gruntach Ekonomicznych Osiadłość maiącemi 98
Sumaryusz Generalny Dymów y Ludności do Lustracyi Obiętych w Kluczach y Folwarkach i Horodnicą, Pod Donataryuszami y za Kontraktami Dożywotniemi, Nowokolonistów Puszczy Szczeberskiey, Żydów w Jeleniowskim y Krasnopolskim Przykahałku – suma całej Ekonomij Grodzienskiey 98v

DOBRA DUCHOWNE

Parafia Grodzieńska 99
Parafia Jezierska 99v
Parafia Kwasowska 100
Parafia Teolińska 100
Parafia Hoska 100
Parafia Eysymontowska 100v
Parafia Indurska 100v
Parafia Kuźnicka 100v
Parafia Sokólska 100v
Parafia Odelska 101
Parafia Kryńska 101v
Parafia Łunieńska 101v
Parafia Sokolańska 102
Parafia Kundzińska 102
Parafia Korycińska 102
Parafia Sidrzańska 102v
Parafia Chodorowska 102v
Parafia Lipska 102v
Parafia Nowodworska 103
Parafia Dombrowska 103
Parafia Janowska 103v
Parafia Mostowska 103v
Parafia Kamiońska 103v
Parafia Brzostowicka 104
Parafia Jałowska 104v
Parafia Choroska 104v
Parafia Zabłudowska 105
Parafia Wasilkowska 105v
Parafia Filipowska 106
Parafia Bakałarzewska 106
Parafia Przerolska 106
Parafia Wieżańska 106
Parafia Sejneńska 106v
Parafia Bereznicka 106v
Parafia Kopciowska 107
Parafia Wieyszeyska 107
Parafia Leypuńska 107
Parafia Liszkowska 107
Plebania Oledzka 107v
Latus w Dobrach różnego Duchowieństwa 107v

DOBRA DUCHOWNE W FUNDUSZU WIGIERSKIM X.X. KAMEDUŁÓW

Parafia Wigierska 108
Parafia Jezierska 110v
Parafia Teolińska 110v
Parafia Bakałarzewska 111
Latus w Dobrach Xsięży Kamedułów Wigierskich Item w Dobrach różnego Duchowieństwa 111v
Ogół w Dobrach Duchownych 111v

DOBRA STAROŚCIAŃSKIE

Przewałka Starostwo 112
Wasilkowskie Starostwo 113
Filipowskie Starostwo 113
Przerolskie Starostwo 113v
Seyweyskie Starostwo 114
Wiżańskie Starostwo 114v
Petele Starostwo 114v
Berżnickie Starostwo 115
Bokszyskie Starostwo 115
Poluńskie Starostwo 115
Latus Ogólny w Starostwach 115
Summaryusz Dymów y Ludności w Powiecie Grodzieńskim znajdujących się, to iest w Dobrach Ziemskich, w Dobrach Ekonomii JKMości, w Dobrach Duchownych i Starostwach 116
Dopiski po lustracyjne i podpisy Komisarzy 116-117
[1] Litewskie Państwowe Archiwum Historyczne w Wilnie, fond SA11 op. 1 dzieło 1332 (4056), Lustracja Dymów   w Ziemskich Dobrach i Stołowych J.K.Mci Ekonomicznych w Powiecie Grodzieńskim   znajdujących   się oraz ludności obiey Płci w tychże Dobrach przez Komissarzów Konstytucją 1789   Roku uczyniona

Powrót do menu Historia Grodzieńszczyzny