Wołpa – Kościół św. Jana Chrzciciela

Opracowanie pochodzi z : Gazeta Diecezji Grodzieńskiej „Słowo Życia” Антон Шыдлоўскі

wolpa_kosciolOsada i dwór Wołpa znane są od pierwszej połowy XV w. jako posiadłość wielkoksiążęca. W 1449 r. król Kazimierz Jagiellończyk przekazał majątek Olechno Sudymontowiczowi (+1491), wileńskiemu wojewodzie i kanclerzowi Wielkiego Księstwa Litewskiego (1477-1490). Mianowicie Olechno wraz ze swoją małżonką Jadwigą w 1477 r. założyli tu kościół. W następnym roku biskup wileński Jan Lasowicz konsekrował pierwszy drewniany kościół pod podwójnym wezwaniem Najświętszej Maryi Panny i św. Jana Chrzciciela. Nowy kościół w tym miejscu został pobudowany w 1618 r. z fundacji biskupa wileńskiego Eustachego Wołowicza. Wnętrze kościoła udekorowano freskami. Ołtarz główny z obrazem Trójcy Przenajświętszej powstał ze środków ówczesnego proboszcza ks. Franciszka Goliszewskiego. Oprócz ołtarza głównego, świątynię ozdabiają jeszcze trzy ołtarze: św. Franciszka (fundator Andrzej Olszewski), Najświętszej Maryi Panny (fundator Stanisław Rumbowicz), Krzyża Świętego (powstały ze środków ks. Mikołaja Dyciusza, kanonika wileńskiego i proboszcza wołpiańskiego), a także kompozycja ołtarzowa z figurą Matki Bożej (dar Bohdany Przesławskiej). 

Jeszcze w 1511 r. Aleksander, książę Holszański, i jego małżonka Zofia z Sudymontowiczów założyli przy kościele kaplicę pod wezwaniem św. Anny, Niepokalanego Poczęcia NMP, św. św. Zofii, Pawła i Aleksandra. W pierwszej połowie XVII w. drewnianą kaplicę dołączono do całokształtu kościoła. Znajdowały się tam dwa ołtarzy: główny – Zdjęcie z krzyża, boczny – Złożenie do grobu. Świątynię oświetlały cztery okna. W 1630 r. kościół spłonął. Odbudowano go z drzewa około 1640 r. Fundatorami zostali książę Kazimierz Leon Sapieha (1609–1656), ówczesny marszałek, i jego żona Teodora Krystyna z Tarnowskich. W 1679 r. wileński biskup-sufragan Mikołaj Słupski konsekrował kościół. Była to świątynia na planie krzyża, nad wejściem znajdowała się wysoka wieża-dzwonnica. Świątynia posiadała sześć rzeźbionych ołtarzy, pofarbowanych na czarno z pozłoconymi elementami: główny – z obrazem Ukrzyżowania, dwa mniejsze w prezbiterium – św. Szczepana i Aniołów-stróżów (oba ołtarze ufundował ks. Stefan Bobkowski w 1654 r.), ołtarz należący do bractwa w kaplicy Matki Bożej Różańcowej i jeszcze dwa w kaplicy św. Anny (ufundowany przez Kazimierza i Teodorę Sapiehów). Na poziomie drugim – obrazy Niepokalanego Poczęcia NMP i św. Macieja. W 1745 r. bractwo żołnierzy ustanowiło w kaplicy Różańcowej swój dwupoziomowy ołtarz Świętej Rodziny (przed 1752 r. przemianowano go na cześć św. Józefa), a nad nim – obraz św. Antoniego z Dzieciątkiem. Nad tabernakulum głównego ołtarza ustanowiono cudowny obraz Matki Bożej Częstochowskiej, odznaczony 121 wotum (dane pochodzą z 1700 r.). Pod prezbiterium znajdował się ogromny grobowiec rodziny Koszczyców, dwa nieduże grobowce mieściły się pod kaplicą Różańcową i jeszcze jeden, gdzie był pochowany Jan Knieziewicz, – pod kaplicą św. Anny. Obecnie wszystkie grobowce są zasypane. Obok kościoła stała drewniana kaplica z pięcioma dzwonami.

    Kościół ten stał prawie przez półtora stulecia. Uznano go za zbutwiały, i w 1773 r. na środki ówczesnego wołpiańskiego proboszcza ks. Józefa Kazimierza Kossakowskiego (proboszcz w latach 1761-1775, fundator nowych plebanii i budynków szpitalu parafialnego) został pobudowany nowy kościół, czynny do dziś. 10 marca 1776 r. ks. bp Józef Kossakowski konsekrował świątynię pod historycznym wezwaniem św. Jana Chrzciciela. Do nowej świątyni z poprzedniego kościoła przeniesiono starożytne ołtarze, ambonę (w 1890 r. wykonano nową), ławki i inny inwentarz. Przed kościołem ks. Jan Skoczyński ustanowił słup z drewnianą figurą św. Jana Nepomucena.

    Na początku XVII w. przy parafii wołpiańskiej istniał szpital z drewnianą kaplicą Zwiastowania NMP. Kaplica szpitalna miała zakrystię i wieżyczkę-sygnaturkę; w ołtarzu znajdował się obraz Najświętszej Maryi Panny. Jednak przed XVIII w. kaplicę rozebrano, a nabożeństwa odprawiano w kościele. Kościół w Wołpie był czynny przez cały czas. Jest pomnikiem architektury na szczeblu państwowym. Kościół ten jest największą drewnianą świątynią rzymsko-katolicką na Białorusi. Jest to dwuwieżowa, na planie krzyża, bez apsydy, zwrócona na północ świątynia, której prezbiterium jest oddzielone od zakrystii wewnętrzną przegródką. Wnętrze kościoła pokryte jest sufitem z belek. Zachowały się trzy starożytne ołtarze. Nowy ołtarz posoborowy ustanowiono w 2000 r. Słynny ołtarz główny wykonany został w stylu wczesnego baroku przez nieznanych mistrzów w latach 1634-1639 (lub około 1640-1644) z fundacji Kazimierza Sapiehy. Na poziomie pierwszym między czterech pozłoconych kolumn porządku korynckiego znajduje się obraz Ukrzyżowania w otoczeniu potężnych figur św. Jana Chrzciciela (patrona kościoła, po stronie lewej) i św. Kazimierza (patrona fundatora). Kilka wewnętrznych kolumn udekorowano nakładaną rzeźbą pozłacaną w postaci pnącej się winorośli, nad kolumnami znajdują się wielobarwne figury św. Elżbiety Węgierskiej i św. Małgorzaty. W trójkątnym tympanonie na poziomie pierwszym znajduje się wypukła płaskorzeźba Sabaotha na obłoku i dwóch aniołów po obie strony. Cokoły kolumn i rzeźb mają wypukłe płaskorzeźby głów aniołów. Na poziomie drugim znajduje się obraz Zwiastowania w otoczeniu pozłacanych figur aniołów. Uwieńczeniem ołtarza jest ozdobny fryz. Tabernakulum ołtarza z obrazem Ostatniej Wieczerzy stanowi piękny przykład manieryzmu. Na cokole ołtarza umieszczone są kartusze z herbami fundatorów – Kazimierza i Teodory Sapiehów. Ołtarz był odnawiany w latach 1773, 1899, 1998.

    Ołtarze boczne są dwupoziomowe. Po stronie lewej znajduje się ołtarz Matki Bożej Różańcowej, powstały około 1640 r. z fundacji Stanisława Koszczyca. W centrum między podwójnymi gładkimi kolumnami korynckimi znajduje się obraz Matki Bożej Różańcowej, w rzeźbionych i pozłacanych manierystycznych „uszach” – rzeźby św. św. biskupów Mikołaja i Stanisława jako uosobienie Kościołów wschodniego i zachodniego. Na poziomie drugim w ramce owalnej formy mieści się obraz Wniebowzięcia NMP (albo Matki Bożej Anielskiej), namalowany około 1775 r. Uwieńczeniem kompozycji są wielobarwne figury św. św. Katarzyny Aleksandryjskiej, Michała Archanioła i Judyty. Na mensie namalowane są obrazy Wiary, Nadziei i Miłości (Spes, Fides, Caritas). Po stronie prawej znajduje się ołtarz Matki Bożej Ostrobramskiej (kiedyś mieścił się tu obraz Świętej Rodziny z XVIII w., obecnie znajduje się na ścianie ołtarzowej, po prawej stronie od ołtarza głównego) z tytułowym obrazem z początku XX w. Kompozycję wieńczy figura św. Michała Archanioła z mieczem w otoczeniu rzeźbionych kartuszy z monogramami IHS i MARYA. Po stronie lewej znajduje się także figurka anioła. Nad wejściem znajdują się chóry organowe ze zwykłym ogrodzeniem z desek, nowe neobarokowe organy, wykonane w warsztacie Wacława Biernackiego, ustanowione w 1903 r. Terytorium kościelne jest obniesione ogrodzeniem z kamienia ciosowego, wejście główne stanowi brama w postaci czterech masywnych ceglanych i otynkowanych słupów. Po stronie prawej od kościoła w 1858 r. osobno pobudowano dwupoziomową wieżę-dzwonnicę. Ze starej dzwonnicy przeniesiono tu dzwony (wylane z poprzednich w 1837 r.), a w 1930 r., dzięki staraniom ks. Hipolita Jodkowskiego, parafianie nabyli nowy dzwon „Jan Chrzciciel”.

 

Powrót do spisu kościołów

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *