Lustracja dymów powiatu grodzieńskiego z 1789 roku

Opracował: Piotr Paweł Cypla

Lustracja dymów z 1789 roku, a dokładnie Lustracja Dymów w Ziemskich Dobrach
i Stołowych J.K.Mci Ekonomicznych w Powiecie Grodzieńskim znajdujących się oraz ludności obiey Płci w tychże Dobrach przez Komissarzów Konstytucją 1789 Roku uczyniona, była swoistego rodzaju pierwszym spisem ludności na ziemiach polskich. Przeprowadzona została z inicjatywy Fryderyka Józefa Moszyńskiego (1737-1818) – sekretarza wielkiego litewskiego, na podstawie Konstytucji z 22 czerwca 1789 roku uchwalonej przez Sejm Czteroletni (1788–1792). Lustracja, ze względu na swój charakter, nie objęła stanów uprzywilejowanych, tj. szlachty i duchowieństwa. Wyniki lustracji miały posłużyć do powzięcia uchwały w sprawie podatku przeznaczonego na pokrycie kosztów utrzymania stałej stutysięcznej armii.

Ułożona została według istniejących wówczas parafii, kluczy, folwarków i leśnictw Ekonomii Grodzieńskiej oraz starostw powiatu grodzieńskiego. W tym miejscu należy dodać, że parafia stosowana była, jako jednostka administracyjna. Formularze lustracyjne podzielone były na trzy zasadnicze części:

Dymy,
Nazwiska Dóbr z wyrazem Miast, Dworów i Wsiów,
Ludność.

Część opisująca Dymy podzielona była na pięć rubryk:

w Miastach i Miasteczkach (z podziałem na: klasztory, pałace, kamienice, dworki, wiezdne czyli karczmy, prywatne, gruntowe, ogrodowe, chałupniki),
Dworne Fundusze: Dóbr i Folwarków oznaczaiące,
we Wsiach (z podziałem na: gruntowe, ogrodowe, chałupniki),
Komput Dymów.

Część opisująca Ludność podzielona była na pięć rubryk stanowiących przedziały wiekowe z podziałem na płeć (męska i niewieścia) oraz rubrykę podsumowywującą – Komput Ludności oboiey Płci. Zastosowano następujące przedziały wiekowe,
w których wpisywano dane liczbowo:

od Roku 1 do Lat 16,
od Lat 16 do 30,
od Lat 30 do 45,
od Lat 45 do 60,
od Lat 60 Starzy.

Występowały cztery zasadnicze formularze dotyczące:

Lustracyi Dymów w Ziemskich Dobrach i Stołowych J.K. Mci Ekonomicznych
w Powiecie Grodzieńskim znayduiących się oraz Ludności oboiey Płci w tychże Dobrach,
Lustracyi Dymów w Dobrach Duchownych w Powiecie Grodzieńskim znayduiących się oraz Ludności oboiey Płci w tychże Dobrach,
Lustracyi Dymów w Dobrach Duchownych w Funduszu Wigierskim X.X. Kamedułów znayduiących się oraz Ludności oboiey Płci w tychże Dobrach,
Lustracyi Dymów w Starostwach, czyli Królewszczyznach w Powiecie Grodzieńskim znayduiących się oraz Ludności oboiey Płci w tychże Dobrach.

Cała lustracja Powiatu Grodzieńskiego została dwustronnie zapisana na 117 kartach, przy zastosowaniu numeracji dwustronnej – na awersie numer strony, a na rewersie ten sam numer z dodatkiem rosyjskiego skrótu об (оборот), inaczej verte (obrócona strona). Dokument zakończony został 31 XII 1789 roku i podpisany własnoręcznie przez Komisarzy Powiatu Grodzieńskiego:

Ignacego Ihnatowicza – Chorążego Powiatu Grodzieńskiego, Komisarza Prezydującego,
Tadeusza Alexandrowicza – Sędziego Ziemskiego Powiatu Grodzieńskiego, Komisarza Powiatowego,
Tadeusza Butowt Andrzejkowicza – Sędziego Grodzkiego Grodzieńskiego,
Tadeusza Wolmera – Łowczego Powiatu Grodzieńskiego,
Hipolita Wołkowickiego – Strażnika Powiatu Grodzieńskiego,
Andrzeja Eysymontta – Cześnika Powiatu Grodzieńskiego,
Józefa Siezieniewskiego – Rotmistrza i Komisarza Powiatu Grodzieńskiego,
Jana Obuchowicza – Rotmistrza i Komisarza Powiatu Grodzieńskiego.

Po zakończeniu Lustracji w dokumencie dodano jeszcze kilku notatek dotyczących wyjaśnień składanych przez niektórych przedstawicieli braci szlacheckiej powiatu grodzieńskiego – dopiski datowane na 29 III, 10 IV, 14 IV, 16 IV i 21 IV 1790 roku. Pod nimi widniały także podpisy jeszcze innych Komisarzy:

Marcina Daszkiewicza – Skarbnika i Komisarza Prezydującego Powiatu Grodzieńskiego,
Anzelma Eysymontta – Komisarza Cywilno-Wojskowego, Regenta,
Józefa Dziekońskiego – Komisarza Powiatu Grodzieńskiego,
Michała Pentelskiego – Deputata i Komisarza Powiatu Grodzieńskiego,
Józefa Kamieńskiego – Komisarza Cywilno-Wojskowego.

Oryginał lustracji przechowywany jest w Litewskim Państwowym Archiwum Historycznym w Wilnie – fond SA11 op. 1 dzieło 1332 (4056).

Poniżej pełne wyszczególnienie treści lustracji z podaniem oryginalnej numeracji stron:[1]

Wyszczególnienie	Strona
DOBRA ZIEMSKIE I STOŁOWE
Miasto JKMości Grodno	1
Latus Dymów y Ludności w Mieście Grodnie Chrzescianskiey z Żydowską znayduiącey się Między tą Ludnością	2
Dystynkcya Kunsztarzów Rzemieślników z Ludności Chrześciańskiey	3
Tabella Ludności Głów Żydowskich obojga Płci w Mieście JKMości Grodnie znayduiących się z wyrażeniem każdego Kunsztu y Ubogich w Roku 1789 sporządzona y do Komissyi Podatkowey P-tu Grodzienskiego oddana, wespół z Żydami Ziemiańskimi	4
Summaryusz ogólny Głów Żydowskich obiey Płci w Mieście JKMości Grodnie znayduiących się	5v
Parafia grodzieńska	6
Wsie do Miasta JKMości należące	8
Parafia Jezierska	9
Parafia Kwasowska	16v
Parafia Teolińska	18
Parafia Hoska	19
Parafia Eysymontowska	20
Parafia Indurska	29
Parafia Kuźnicka	30v
Parafia Sokólska	32
Parafia Wołpiańska	33
Parafia Replańska	33v
Parafia Odelska	34
Parafia Kryńska	42
Parafia Łunieńska	48
Parafia Sokolańska	50
Parafia Chodorowska	50
Parafia Dombrowska	50
Parafia Mostowska	50v
Parafia Filipowska	50v
Parafia Kamiońska	51
Parafia Brzostowicka	58v
Parafia Jałowska	61
Parafia Choroska	62
Parafia Bakałarzewska	62v
Parafia Przerolska	63
Parafia Puńska	66
Parafia Kopciowska	66
Parafia Sejneńska	66v
Summaryusz ogólny Dymów y Ludności w Dobrach Ziemskich znayduiących się Paraffiami dislinctim wyciągniony	67
EKONOMIA GRODZIEŃSKA
Dwór Horodnica	74
Juryzdyki Ekonomiczne	74
Klucz Janowski	74
Klucz Kupliski	74v
Klucz Połomiński	74v
Klucz Grodzieński	75
Klucz Dubasiewski	75v
Folwark Kiersnowski	75v
Klucz Ostrowiecki	76
Klucz Kumialski	76v
Folwark Kupowała	76v
Folwark Białystoczek	76v
Klucz Czerloński	77
Wsie Nowokulturne Guberni Janowskiej	77
Klucz Kalnieński	77v
Klucz Kamieński	77v
Folwark Jastrzembney	77v
Klucz Lipski	78
Klucz Perstuński	78
Klucz Łabnieński	78v
Folwark Rohacze	78v
Klucz Nowodworski	78v
Klucz Dubaśnieński	79
Klucz Harasimowski	79
Folwark Zaścianek	79
Folwark Reszkowce	79
Folwark Romanowka	79v
Folwark Szostaki	79v
Klucz Suchodoliński	79v
Klucz Sokólski	80
Klucz Dubnicki	80
Klucz kuźnicki	80v
Klucz Jeleniegurski	80v
Klucz Sucheniecki	81
Klucz Nowowolski	81v
Klucz Pohamcki	81v
Folwark Zwierzany	82
Folwark Podlipki	82
Folwark Rodziewicze	82
Folwark Łaźnisk	82
Klucz Kryński	82v
Klucz Ostrowski	82v
Klucz Odelski	83
Klucz Stoykowski	83
Klucz Dubowski	83v
Klucz Kamionkowski	83v
Folwark Jacygle	84
Folwark Leszczany	84
Klucz Kwasowski	84
Klucz Łonieński	84v
Klucz Mostowski	85
Klucz Borysowski	85v
Klucz Długopolski	85v
Klucz Kraśnicki	86
Klucz Augustowski	86v
Klucz Nowosielski	87
Klucz Jezierski	87
Klucz Skołubowski	87v
Klucz Kotrzański	88
Klucz Skidelski	88v
Klucz Kowszowski	88v
Folwark Migowo	89
Folwark Zarzyca	89
Klucz Wiercieliski	89
Klucz Stanisławowski	89
Leśnictwo Kotrzańskie	89v
Leśnictwo Bobrańskie	90v
Leśnictwo Olitskie	92
Rekapitulacya Kluczów, Folwarków y Leśnictw z Powyższych Lotusów zebrana	93
Summa Pierwsza Dymów y Ludności w Kluczach y Folwarkach Ekonomy Grodzienskiey	94v
Pod Donataryuszami y za Kontraktami Dożywotniemi na Gruntach Ekonomiey Osiadłemi	95v
Summa Druga Dymów y Ludności Pod Donataryuszami na Gruntach Ekonomicznych Osiadłość maiącemi	97
Dymy y Ludność Nowokolonistów w Puszczach Szczuberskey, a kwaterze Przełomskiey Przez się iuż zasiedlonych, którzy iednak dotąd w Inwentarz Ekonomiczny niewchodzą	97v
Summa trzecia Dymów y Ludności Pod Nowokolonistami w Puszczy Szczeberskiey na Gruntach Ekonomicznych Osiadłość maiącemi	98
Sumaryusz Generalny Dymów y Ludności do Lustracyi Obiętych w Kluczach y Folwarkach i Horodnicą, Pod Donataryuszami y za Kontraktami Dożywotniemi, Nowokolonistów Puszczy Szczeberskiey, Żydów w Jeleniowskim y Krasnopolskim Przykahałku – suma całej Ekonomij Grodzienskiey	98v
DOBRA DUCHOWNE
Parafia Grodzieńska	99
Parafia Jezierska	99v
Parafia Kwasowska	100
Parafia Teolińska	100
Parafia Hoska	100
Parafia Eysymontowska	100v
Parafia Indurska	100v
Parafia Kuźnicka	100v
Parafia Sokólska	100v
Parafia Odelska	101
Parafia Kryńska	101v
Parafia Łunieńska	101v
Parafia Sokolańska	102
Parafia Kundzińska	102
Parafia Korycińska	102
Parafia Sidrzańska	102v
Parafia Chodorowska	102v
Parafia Lipska	102v
Parafia Nowodworska	103
Parafia Dombrowska	103
Parafia Janowska	103v
Parafia Mostowska	103v
Parafia Kamiońska	103v
Parafia Brzostowicka	104
Parafia Jałowska	104v
Parafia Choroska	104v
Parafia Zabłudowska	105
Parafia Wasilkowska	105v
Parafia Filipowska	106
Parafia Bakałarzewska	106
Parafia Przerolska	106
Parafia Wieżańska	106
Parafia Sejneńska	106v
Parafia Bereznicka	106v
Parafia Kopciowska	107
Parafia Wieyszeyska	107
Parafia Leypuńska	107
Parafia Liszkowska	107
Plebania Oledzka	107v
Latus w Dobrach różnego Duchowieństwa	107v
DOBRA DUCHOWNE W FUNDUSZU WIGIERSKIM X.X. KAMEDUŁÓW
Parafia Wigierska	108
Parafia Jezierska	110v
Parafia Teolińska	110v
Parafia Bakałarzewska	111
Latus w Dobrach Xsięży Kamedułów Wigierskich Item w Dobrach różnego Duchowieństwa	111v
Ogół w Dobrach Duchownych	111v
DOBRA STAROŚCIAŃSKIE
Przewałka Starostwo	112
Wasilkowskie Starostwo	113
Filipowskie Starostwo	113
Przerolskie Starostwo	113v
Seyweyskie Starostwo	114
Wiżańskie Starostwo	114v
Petele Starostwo	114v
Berżnickie Starostwo	115
Bokszyskie Starostwo	115
Poluńskie Starostwo	115
Latus Ogólny w Starostwach	115
Summaryusz Dymów y Ludności w Powiecie Grodzieńskim znajdujących się, to iest w Dobrach Ziemskich, w Dobrach Ekonomii JKMości, w Dobrach Duchownych i Starostwach	116
Dopiski po lustracyjne i podpisy Komisarzy	116-117